Тоолуу аймактар үчүн бизнес-инкубатор жана акселератор

16.09.2026
18

 

Маалыматтык колдонмо

Аныктамалар:

Тоо өнөктөштүгү (MP): Тоо өнөктөштүгү (MP) – бул Бириккен Улуттар Уюмунун алкагындагы ыктыярдуу өнөктөштөр альянсы болуп саналат. Анын негизги максаты – дүйнө жүзүндөгү тоолуу аймактардын калкынын жашоо деңгээлин жогорулатуу жана тоо экосистемаларын сактоо. MP өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөгү майда өндүрүүчүлөрдү нарк чынжырларын өркүндөтүү, маркетингдик стратегияларды иштеп чыгуу жана жогорку баалуулукка ээ, ошондой эле маданий маанидеги продукцияларга MP белгисин ыйгаруу аркылуу колдойт.

Бизнес-инкубатор жана акселератор (БИА) программасынын гранттары: БИА гранттары – бул Кыргыз Республикасындагы БИА программасынын алкагында иш-чараларды жана долбоорлорду ишке ашыруу үчүн ФАОнун Тоо өнөктөштүгүнүн Катчылыгы (MPS) тарабынан берилүүчү кайтарымсыз финансылык колдоо. БИА гранттары ФАО–MPS менен грант алуучунун ортосунда түзүлгөн гранттык келишим менен жөнгө салынат.

Гранттык келишим: бул ФАО–MPS менен грант алуучунун ортосунда түзүлгөн расмий келишим болуп, анда грантты берүүнүн шарттары, аткарылууга тийиш болгон иш-чаралар (анын ичинде төлөмдөргө байланышкан негизги этаптар), бекитилген бюджет, гранттын жалпы суммасы жана төлөмдөрдүн графиги аныкталат.

Грант алуучу: Баалоо, инкубация жана акыркы тандоо жол-жоболорун ийгиликтүү аяктагандан кийин грант жана техникалык жардам алууга тандалган өтүнмө берүүчү.

Инвестиция: БИА программасынын алкагында инвестиция – бул долбоордук сунуштун негизги объектиси болуп саналат. Өтүнмө берүүчүлөрдүн сунуштары инвестициянын максаттарына, туруктуулугуна жана өндүрүүчүлөрдүн аныкталган муктаждыктарына канчалык деңгээлде жооп берерине жараша бааланат.

Өтүнмө (сунушталган долбоор): Кыргыз Республикасында иш алып барган өндүрүүчүлөрдүн топтору, кооперативдер, чакан социалдык ишканалар, жаштар жана аялдар жетектеген демилгелер, кол өнөрчүлөрдүн топтору, өкмөттүк эмес уюмдар жана коммерциялык эмес бирикмелер БИА грантын алуу үчүн толтуруп жана тапшыруучу долбоордук сунуштун формасы.

Башкы өтүнмө берүүчү: Кыргыз Республикасында иш алып барган өндүрүүчүлөрдүн тобу, кооператив, чакан социалдык ишкана, жаштар же аялдар жетектеген демилге, кол өнөрчүлөрдүн тобу, өкмөттүк эмес уюм же коммерциялык эмес бирикме болуп, БИА грантына өтүнмө берет жана инвестицияны же долбоордо каралган иш-чараларды ишке ашырат

Өнөктөш өтүнмө берүүчү: Сунушталган долбоорду ишке ашырууда башкы өтүнмө берүүчүнү колдогон, талаптарга жооп берген ар кандай уюм.

БИАнын Техникалык консультативдик тобу (ТКТ): техникалык консультативдик топ (ТКТ) ФАО–MPSтин техникалык адистеринен түзүлөт. Топ өтүнмөлөрдү талаптарга шайкештик жана тандоо критерийлеринин негизинде карап чыгат жана кыска тизмени түзөт.

БИАнын Тандоо комитети (ТК): Тандоо комитети (ТК) техникалык консультативдик топ тарабынан кыска тизмеге киргизилген өтүнмөлөрдү кароого, баалоого, жактырууга же четке кагууга жооптуу. Комитеттин курамына ФАО–MPSтин техникалык адистери жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн өкүлү кирет.

Гранттын көлөмү: Программада гранттын эки түрү каралган:

  • Грант А – 15 000ден 25 000 АКШ долларына чейин;
  • Грант Б – 25 000ден 50 000 АКШ долларына чейин.

 

Ѳздүк Салым: БИА гранттык программасы өтүнмө берүүчүнүн жалпы инвестициянын кеминде 50 пайызын түзгөн биргелешип каржылоосун талап кылат:

  • Грант А: кеминде 5 пайыз акчалай салым жана 45 пайыз натуралдык салым;
  • Грант Б: кеминде 25 пайыз акчалай салым жана 25 пайыз натуралдык салым

 

Өкмөттүк эмес уюм (ӨЭУ): Өкмөттүк эмес уюм (ӨЭУ) – бул мамлекеттик органдардан көз карандысыз иш алып барган жана негизинен социалдык, экологиялык же коомдук маанидеги маселелерди чечүүгө багытталган коммерциялык эмес уюм. Бул аныктамага жарандык коом уюмдары да кирет. Бул программанын алкагында мыйзамдуу түрдө кеминде бир жылдан бери иштеп келе жаткан ӨЭУдар гана катыша алышат.

Өндүрүүчүлөр тобу (ӨТ): Өндүрүүчүлөр тобу – бул продукциялык же аймактык негизде уюшулган, мүчөлүккө негизделген көз карандысыз кесиптик уюм. Анын курамына майда фермерлер, үй-бүлөлүк чарбалар, айылдык өндүрүүчүлөр, малчылар, кол өнөрчүлүк балыкчылары, жерсиз адамдар жана жергиликтүү элдер кириши мүмкүн. Бул топко кооперативдер, жамааттык уюмдар жана киреше же пайданы мүчөлөрүнүн ортосунда бөлүштүргөн өндүрүүчүлөрдүн ассоциациялары кирет. Программага катышуу үчүн өндүрүүчүлөр тобу мыйзамдуу түрдө кеминде бир жылдан бери катталган жана кеминде беш мүчөгө ээ болушу керек.

Кооперативдер: Кооператив – бул өндүрүүчүлөрдүн, фермерлердин, малчылардын, кайра иштетүүчүлөрдүн же кызмат көрсөтүүчүлөрдүн мүчөлүккө негизделген уюму болуп, алар өндүрүштү өркүндөтүү, продукциянын кошумча наркын жогорулатуу, рынокко жетүүнү кеңейтүү жана кирешени көбөйтүү максатында биргелешип иш жүргүзүшөт. БИА программасынын алкагында кооперативдердин курамында кеминде беш активдүү мүчө болушу, так аныкталган башкаруу түзүмүнө ээ болушу жана бир же бир нече кошумча нарк чынжырында иш алып барышы талап кылынат.

Чакан социалдык ишканалар: Чакан социалдык ишкана – бул товарларды же кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу аркылуу киреше алуу менен бирге коомдук, экологиялык же жамааттык пайда жараткан рынокко багытталган ишкана. БИА программасынын алкагында социалдык ишканалар коммерциялык жактан туруктуу экендигин көрсөтүп, тоолуу аймактардын туруктуу өнүгүшүнө салым кошууга, ошондой эле өсүү, жаңы жумуш орундарын түзүү жана жергиликтүү нарк чынжырларын бекемдөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу керек.

Жаштар жетектеген демилгелер: Жаштар жетектеген демилге – бул жаштар негизги жетекчилик кызматтарды ээлеген жана чечим кабыл алуу процессинде башкы ролду аткарган уюм, ишкана, кооператив, ассоциация же топ. БИА программасынын алкагында жетекчилик кызматтардын кеминде 51 пайызы жаштар тарабынан ээленип, демилге жаштардын пландаштырууга, башкарууга жана ишке ашырууга активдүү катышуусун тастыкташы керек.

Аялдар жетектеген демилгелер: Аялдар жетектеген демилге – бул аялдар негизги жетекчилик, менчик укугу же чечим кабыл алуудагы башкы ролду аткарган уюм, ишкана, кооператив, ассоциация же топ. БИА программасынын алкагында жетекчилик кызматтардын же менчик укуктарынын кеминде 51 пайызы аялдарга таандык болушу жана аялдар стратегиялык да, күнүмдүк башкаруу чечимдерин кабыл алууга активдүү катышуусу керек.

Кол өнөрчүлөрдүн топтору: Кол өнөрчүлөрдүн тобу – бул салттуу, кол эмгеги менен жасалган же маданий мааниге ээ продукцияны өндүрүү, кайра иштетүү, долбоорлоо же рынокко чыгаруу менен алектенген кол өнөрчүлөрдүн уюшкан бирикмеси. БИА программасынын алкагында мындай топтор активдүү экономикалык ишмердүүлүктү жүргүзүшү, жергиликтүү көндүмдөрдү же чийки заттарды колдонушу, ошондой эле рынокту өнүктүрүү, продукциянын кошумча наркын жогорулатуу жана киреше алуу мүмкүнчүлүгүн көрсөтүшү керек.

Коммерциялык эмес бирикмелер: Коммерциялык эмес бирикме – бул өз мүчөлөрүнүн ортосунда пайда бөлүштүрбөстөн, социалдык, экологиялык, маданий же жамаатты өнүктүрүү максаттарын көздөгөн, мыйзамдуу түрдө түзүлгөн уюм. БИА программасынын алкагында коммерциялык эмес бирикмелер кеминде бир жылдан бери иш жүргүзүп келе жаткан болушу жана туруктуу жашоо каражаттарын өнүктүрүү, нарк чынжырларын өнүктүрүү, айлана-чөйрөнү коргоо же тоолуу аймактарды өнүктүрүү боюнча практикалык тажрыйбасын көрсөтүшү керек.

Тоолуу аймактар: Тоолуу аймактар UNEP-WCMC тарабынан кабыл алынган расмий классификацияга ылайык аныкталат. Бул классификация деңиз деңгээлинен бийиктигин, жергиликтүү бийиктик айырмасын жана эңкейишин эске алуу менен тоолордун жети түрүн аныктайт:

  • 1-класс: деңиз деңгээлинен 4 500 мден жогору;
  • 2-класс: 3 500–4 500 м;
  • 3-класс: 2 500–3 500 м;
  • 4-класс: 1 500–2 500 м, эңкейиши ≥2°;
  • 5-класс: 1 000–1 500 м, эңкейиши ≥5° же 7 км радиустагы жергиликтүү бийиктик айырмасы 300 мден жогору;
  • 6-класс: 300–1 000 м, 7 км радиустагы жергиликтүү бийиктик айырмасы 300 мден жогору;
  • 7-класс: аянты 25 км²ден аз, тоолор менен курчалган, бирок 1–6-класстардын критерийлерине жооп бербеген ички обочолонгон ойдуңдар жана платолор.

Катышуу аркылуу кепилдик берүү системалары (PGS): PGS бул кызыкдар тараптардын активдүү катышуусуна негизделген, жергиликтүү деңгээлде колдонулуучу сапатты камсыздоо системасы. Ал ишенимге, социалдык байланыштарга жана билим алмашууга негизделет.

Агробио ар түрдүүлүк: Агробио ар түрдүүлүк – бул азык-түлүк жана айыл чарба өндүрүшүндө түздөн-түз же кыйыр түрдө пайдаланылган жаныбарлардын, өсүмдүктөрдүн жана микроорганизмдердин ар түрдүүлүгү жана өзгөрмөлүүлүгү. 

Ал айыл чарба өсүмдүктөрүн, мал чарбасын, токой чарбасын жана балык чарбасын камтыйт. Ага генетикалык ресурстардын (сорттордун жана породалардын), азык-түлүк, тоют, була, күйүүчү май жана дары-дармек өндүрүүдө колдонулган түрлөрдүн ар түрдүүлүгү кирет. Ошондой эле өндүрүштү колдогон түрлөрдү (топурактагы микроорганизмдер, зыянкечтердин табигый душмандары, чаңдаштыруучулар), ошондой эле айыл чарба, жайыт, токой жана суу экосистемаларынын туруктуу иштешин камсыз кылган айлана-чөйрөдөгү биологиялык ар түрдүүлүктү жана агроэкосистемалардын ар түрдүүлүгүн камтыйт.

Агротокойчулук: Агротокойчулук – бул бак-дарактар, бадалдар жана башка көп жылдык жыгач өсүмдүктөрү айыл чарба өсүмдүктөрү жана (же) мал чарбачылыгы менен бир эле жер тилкесинде мейкиндиктик же убакыттык айкалышта максаттуу түрдө бирге өстүрүлгөн жер пайдалануу системаларынын жана технологияларынын жалпы аталышы.

Кыскартуулар

БИА (BIA)                 Бизнес-инкубатор жана акселератор

ТБГ (DBG)                Түздөн-түз бенефициарларга берилүүчү грант

ФАО                           Бириккен Улуттар Уюмунун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму

MP                              Тоо Ѳнөктөштүгү

MPS                            Тоо өнөктөштүгүнүн Катчылыгы

ӨЭУ (NGO)               Өкмөттүк эмес уюм

ӨТ (PG)                      Өндүрүүчүлөр тобу

PGS                            Катышуу аркылуу кепилдик берүү системалары

TPC                            Үчүнчү тараптын сертификациясы

ТКТ (TAG)                 Техникалык консультативдик топ

ТК (SC)                      Тандоо комитети

UNEP-WCMC           Бириккен Улуттар Уюмунун Айлана-чөйрө боюнча программасынын Жаратылышты коргоо боюнча дүйнөлүк мониторинг борбору

Негиздемеси, максаты жана колдонуу чөйрөсү

  1. Бул маалыматтык колдонмодо Кыргыз Республикасында Бизнес-инкубатор жана акселератор (БИА) программасынын алкагында гранттарды берүү жана потенциалды өнүктүрүүгө багытталган колдоо көрсөтүү тартиби баяндалат. Программа Бириккен Улуттар Уюмунун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму (ФАО) тарабынан Тоо өнөктөштүгүнүн Катчылыгы (MPS) аркылуу ишке ашырылат.
  2. Кыргыз Республикасындагы БИА программасы туруктуу кошумча нарк чынжырларында иш алып барган талаптарга жооп берген уюмдарга кайтарымсыз финансылык колдоо жана алардын муктаждыктарына ылайыкташтырылган техникалык жардам көрсөтөт. Программанын негизги максаттарынын бири – бенефициарлардын инвестициялык даярдыгын жогорулатуу аркылуу алардын:
  • банктык каржылоого ылайыктуу бизнес-пландарды иштеп чыгуу;
  • каржылык ресурстарга жетүү;
  • инвестицияларды натыйжалуу башкаруу;
  • рынокко багытталган туруктуу бизнес-моделдерге өтүү жөндөмдүүлүгүн күчөтүү болуп саналат.

 

  1. Кыргыз Республикасынын тоолуу аймактары жогорку кошумча наркка ээ айыл чарба продукциясын өндүрүү жана туруктуу ишканаларды өнүктүрүү үчүн олуттуу мүмкүнчүлүктөргө ээ. Ошол эле учурда көптөгөн өндүрүүчүлөрдүн уюмдары, кооперативдер жана айылдык ишканалар каржылоого, бизнести өнүктүрүү кызматтарына, рынокторго, заманбап технологияларга жана инвестициялык мүмкүнчүлүктөргө жетүүнүн чектелгендиги сыяктуу көйгөйлөргө туш болушууда. БИА программасы инвестициялык даярдыкты жогорулатуу жана туруктуу айылдык ишкердикти өнүктүрүүнү колдоо аркылуу ушул тоскоолдуктарды жоюуга багытталган.
  2. Программа Кыргыз Республикасынын тоолуу жамааттарынын туруктуулугун жана өз алдынчалуулугун чыңдоого багытталган. Бул төмөнкү багыттардагы жергиликтүү ишкердикти колдоо аркылуу ишке ашырылат:
  • айыл чарбасы;
  • агроазык-түлүктү кайра иштетүү;
  • табигый була өндүрүшү;
  • жаратылыш ресурстарына негизделген кошумча нарк чынжырлары;
  • агротуризм;
  • суу ресурстарын натыйжалуу пайдаланууга негизделген өндүрүш системалары.

Ошондой эле программа бенефициарлардын:

  • финансылык башкаруу көндүмдөрүн өнүктүрүүгө;
  • эсепке алуу жүргүзүүнү жакшыртууга;
  • расмий финансылык кызматтарга жетүүсүн кеңейтүүгө;
  • келечекте кредиттик мекемелер менен иштөөгө даярдыгын күчөтүүгө көмөктөшүү аркылуу финансылык инклюзияны жогорулатууну көздөйт.
  1. Кыргыз Республикасындагы БИА программасы төмөнкү артыкчылыктуу багыттарды жана кошумча нарк чынжырларын колдойт:
  • Дары-дармектик жана жыпар жыттуу өсүмдүктөр – тоолуу аймактарга ылайыкташкан, өндүрүш чыгымдары төмөн жана ички жана тышкы рынокто суроо-талап өсүп жаткан продукциялар;
  • Мөмө-жемиштер, мөмө-жемиш өсүмдүктөрү жана жаңгактар – кошумча нарк жаратуу жана кайра иштетүү мүмкүнчүлүгү жогору болгон салттуу тоо продукциялары;
  • Сүт азыктары жана салттуу тоо продукциялары – жайыттык мал чарбачылыгына жана улуттук тамак-аш маданиятына негизделген өндүрүш;
  • Аарычылык продукциялары – экологиялык жактан коопсуз жана кирешени диверсификациялоого мүмкүндүк берген ишмердүүлүк;
  • Жашылчаларды сактоо жана кайра иштетүү – түшүм жыйноодон кийинки жоготууларды азайтып, азык-түлүк коопсуздугун жана кирешени жогорулатууга багытталган.
  1. ПрограммаКыргыз Республикасынын органикалык айыл чарбасын өнүктүрүү боюнча улуттук артыкчылыктарын колдойт жана төмөнкү багыттарга инвестицияларды тартууга көмөктөшөт: органикалык кошумча нарк чынжырларын өнүктүрүү; Катышуу аркылуу кепилдик берүү системаларын (PGS) өнүктүрүү; агроэкологиялык өндүрүш ыкмаларын жайылтуу; биологиялык ар түрдүүлүктүсактоо; климаттын өзгөрүшүнө туруктуу айыл чарбасын өнүктүрүү; туруктуу өндүрүштүн башка ыкмаларын жайылтуу.
  2. Программанегизинен Кыргыз Республикасынын Нарын, Ысык-Көл, Талас, Баткен, Ош, Жалал-Абад жана Чүй облустарынынтоолуу аймактарына багытталат. Ошол эле учурдаталаптарга жооп берген Кыргызстандын башка тоолуу аймактарында иш алыпбарган демилгелер да катышаалышат.

Бул аймактар Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жана ФАО мененжүргүзүлгөн консультациялардын негизинде төмөнкү критерийлерди эске алуу менен тандалган:

  • тоолуу аймактардын өзгөчөлүктөрү;
  • климаттык өзгөрүүлөргө алсыздык деңгээли;
  • айыл жерлериндеги жакырчылык деңгээли;
  • туруктуу кошумча нарк чынжырларын өнүктүрүү мүмкүнчүлүктөрү.
  1. Кыргыз Республикасындагы БИА программасы 2026-жылдын 1-августунан 2027-жылдын 31-декабрына чейин, жалпысынан 17 ай ичинде ишке ашырылат. Программанын мөөнөтү расмий долбоордук сунуштарды кабыл алуу жөнүндө жарыяда такталат.

Программанын алкагында:

 

  • инкубация этабында болжол менен 20–30 уюмга колдоо көрсөтүлөт;
  • инкубация аяктагандан кийин талаптарга жооп берген өтүнмөлөрдүн санына жараша болжол менен 10–12 уюм гранттык каржылоого жана акселерациялык колдоого тандалып алынат;
  • программанын кыйыр пайда алуучулары катары 1 000–1 500гө чейин тоолуу аймактардагы өндүрүүчүлөрдү камтуу күтүлүүдө.
  1. БИА программасы төмөнкү негизги этаптардан турат:

 

 

 

Долбоордук сунуштарды кабыл алуу боюнча сынак жарыялоо

Талапкерлердин кыска тизмеси

Техникалык консультативдик топ (ТКТ)

Инкубация

Максимум 30 долбоордук сунуш

Акыркы тандоо

ТКТ

Тандоо комитетинин бекитүүсү

Гранттарды берүү жана акселерациялык колдоо (техникалык жардам)

Долбоорду ишке ашыруу – 15ке чейин грант алуучу

Мониторинг

 

 

 

 

Программаны ишке ашыруунун жыйынтыгында БИА төмөнкү натыйжаларга жетүүнү көздөйт:

  • тоолуу аймактардагы ишканалардын инвестициялык даярдыгын жогорулатуу;
  • продукциянын кошумча наркын көбөйтүү жана рынокторго жетүүнү кеңейтүү;
  • туруктуу жана климаттын өзгөрүшүнө туруктуу өндүрүш системаларын жайылтуу;
  • аялдар жана жаштар үчүн киреше табуу жана иш менен камсыз болуу мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү;
  • өндүрүүчүлөрдүн уюмдарын жана социалдык ишканаларды чыңдоо;
  • туруктуу кошумча нарк чынжырларын өнүктүрүү аркылуу биологиялык ар түрдүүлүктү сактоону жакшыртуу.
  1. Программа каржыланган бардык долбоорлордун жыйынтыктоочу отчеттору тапшырылып, текшерилгенден кийин аяктайт.
  2. Кыргыз Республикасы үчүн БИА программасы колдоонун үч түрүн сунуштайт.:
  3. Гранттар аркылуу каржылык колдоо:
  • Грант А — 15 000ден 25 000 АКШ долларына чейин (болжол менен 8 грант);
  • Грант Б — 25 000ден 50 000 АКШ долларына чейин (болжол менен 4 грант).

Өтүнмө берүүчүлөр суралган гранттын суммасынын кеминде 50 пайызына барабар өздүк салымды камсыз кылууга милдеттүү. Өздүк салымдын курамы гранттын түрүнө жараша төмөнкүдөй аныкталат

Гранттын түрүСуралган гранттын суммасыАкчалай өздүк салым*Натуралай өздүк салым*Жалпы өздүк салымИнвестициянын жалпы көлөмү
Грант AUSD 15 000USD 750USD 6 750USD 7 500USD 22 500
 USD 25 000USD 1 250USD 11 250USD 12 500USD 37 500
Грант BUSD 50 000USD 12 500USD 12 500USD 25 000USD 75 000

Эскертүү: Бардык суммалар АКШ долларында көрсөтүлгөн.

* Гранттык долбоор башталганга чейин жасалган инвестициялар, сатып алынган активдер же тартылган чыгымдар өздүк салым катары эсепке алынбайт.

Бул талап өздүк салым колдоого алынган долбоорду ийгиликтүү ишке ашырууга карата өтүнмө берүүчүнүн реалдуу жана учурдагы милдеттенмесин чагылдыруусун камсыз кылат.

Натуралдык өздүк салымдын мисалдарына төмөнкүлөр кирет:

  • сунушталган гранттык долбоорду ишке ашыруу үчүн атайын бөлүнгөн жер тилкелерин, имараттарды же объекттерди пайдаланууга берүү;
  • жаңы долбоорду ишке ашырууга багытталган эмгек салымы же жумуш убактысы (мисалы, курулуш, жабдууларды орнотуу же техникалык колдоо көрсөтүү);
  • долбоордун жүрүшүндө гранттык иш-чараларды аткаруу үчүн техникаларды, транспорт каражаттарын же шаймандарды пайдалануу;
  • долбоордун натыйжаларына байланыштуу кызматтарды көрсөтүү (мисалы, сапатты контролдоо, логистика же окутуу);
  • долбоордук планда каралган жана тиешелүү түрдө документтештирилген ыктыярчылардын же өтүнмө берүүчү уюмдун кызматкерлеринин эмгек салымы. 

Акчалай өздүк салым – бул долбоорду ишке ашыруу мезгилинде бенефициар тарабынан түздөн-түз каржыланган чыгымдар. Аларга өндүрүш үчүн керектүү материалдарды сатып алуу, адистерди жалдоо, транспорттук чыгымдарды, коммуналдык кызматтарды жана башка операциялык чыгымдарды төлөө кирет.

Өздүк салымдын бардык түрлөрү так документтештирилиши, текшерүүгө мүмкүн болушу жана гранттык долбоордун ишке ашыруу мөөнөтүнүн ичинде көзөмөлдөнүшү керек. Бул талап каражаттардын ачык-айкын пайдаланылышын, жоопкерчиликтүү башкарууну жана бенефициарлардын долбоорго болгон чыныгы кызыкчылыгын жана активдүү катышуусун камсыз кылат.

 

А грантына же Б грантына бөлүштүрүү төмөнкү факторлордун негизинде жүргүзүлөт: инвестициянын көлөмү; уюмдун уюштуруучулук деңгээли; башкаруупотенциалы; күтүлүп жаткан камтуу масштабы; өздүк салымды камсыз кылуу мүмкүнчүлүгү; инкубация этабынын жыйынтыктары.

Өтүнмө берүүчү уюмдун категориясы өз алдынча гранттын түрүн аныктабайт.

  1. «Бизнес-инкубатор» аркылуу техникалык колдоо: «Бизнес-инкубатор» өтүнмө берүүчүлөргө гранттык сунуштун ишке ашырылуу мүмкүнчүлүгүн, туруктуулугун, күтүлгөн таасирин, кеңейтүү мүмкүнчүлүгүн жана экономикалык натыйжалуулугун жогорулатуу максатында бизнес-планды жана бюджетти өркүндөтүүгө техникалык жардам көрсөтөт. Ошондой эле ал өтүнмө берүүчүнүн техникалык муктаждыктарын аныктап, инвестициялардын натыйжалуулугун кийинки мониторинг жүргүзүү үчүн баштапкы маалыматтарды чогултат.
  2. «Бизнес-акселератор» аркылуу потенциалды өнүктүрүү: «Бизнес-акселератор» учурдагы өсүү мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу аркылуу бизнести тездетилген өнүктүрүүгө багытталган потенциалды өнүктүрүү жана (же) техникалык жардам көрсөтөт.

Көрсөтүлүүчү колдоонун түрү ар бир грант алуучунун өзгөчө муктаждыктарына жараша аныкталат жана төмөнкү багыттарды камтышы мүмкүн (бирок алар менен гана чектелбейт):

  • аялуу экосистемаларда туруктуу ишкердикти өнүктүрүү;
  • маркетинг боюнча көндүмдөрдү өркүндөтүү жана рынокторго жетүүнү кеңейтүү;
  • органикалык айыл чарбасы үчүн Катышуу аркылуу кепилдик берүү системаларын (PGS) өнүктүрүү;
  • кесиптик көндүмдөрдү өркүндөтүү жана өндүрүштүк муктаждыктарды канааттандыруу;
  • тиешелүү тармактардагы негизги кызыкдар тараптар менен кызматташтыкты чыңдоо.
  1. Бардык грант алуучулар ачык конкурстук негизде тандалып алынат.

Артыкчылык төмөнкү талаптарга жооп берген долбоордук сунуштарга берилет:

  • тиешелүү гранттын түрү үчүн белгиленген минималдуу талаптан жогору акчалай өздүк салымды камсыз кылган;
  • төмөнкү эки гранттын бирине өтүнмө берген:
  • А гранты (15 000–25 000 АКШ доллары) – негизинен чакан көлөмдөгү инвестициялар жана ишке ашыруу мүмкүнчүлүгү салыштырмалуу чектелүү уюмдар үчүн (мисалы, фермерлердин топтору, жергиликтүү ӨЭУлар, кол өнөрчүлөрдүн топтору, жаштар же аялдар жетектеген демилгелер);
  • Б гранты (25 000–50 000 АКШ доллары) – уюштуруучулук, финансылык жана операциялык потенциалы жогору болгон ири инвестициялар үчүн (мисалы, федерациялар, кооперативдердин бирикмелери, социалдык ишканалар жана өндүрүүчүлөрдүн аймактык ассоциациялары);
  • өнөктөш уюмдун колдоосу менен сунушталган;
  • өнөктөш катары социалдык ишкананы камтыган;
  • фермерлерди пайдалуу рыноктор менен байланыштырууга, жакырчылыкты кыскартууга, жумуш орундарын түзүүгө, кирешенин бир бөлүгүн социалдык же гуманитардык максаттарга багыттоого, пайданы кайра инвестициялоого жана мүмкүн болгон учурда фермерлерди ишкананын үлүш ээлери катары тартууга багытталган социалдык ишкердик ыкмаларын колдонгон;
  • өндүрүштү, сапатты, экологиялык таза технологияларды, кайра иштетүүнү, рынокко жетүүнү жана продукциянын кошумча наркын жогорулатуу аркылуу тоолуу аймактардын биологиялык жана агробиологиялык ар түрдүүлүгүн сактоого көмөктөшкөн;
  • тоолуу жамааттардын биологиялык жана маданий мурастарына негизделген кошумча нарк чынжырларын өнүктүргөн;
  • тоо экосистемалары жана биологиялык ар түрдүүлүк үчүн оң экологиялык натыйжаларды камсыз кылган (мисалы, пестицидсиз өндүрүш, агроэкологиялык суу башкаруу, климаттын өзгөрүшүнө ыңгайлашуу жана анын кесепеттерин азайтуу, жапайы бал өндүрүүдө агротокойчулук практикалары);
  • жергиликтүү, улуттук же эл аралык деңгээлде жогорку экономикалык потенциалга ээ кошумча нарк чынжырларына багытталган;
  • өндүрүүчүлөрдүн уюмдарынын жана (же) социалдык ишканалардын коммерциялык өнүгүүсүн жана корпоративдик башкаруусун чыңдаган;
  • гендердик трансформациялык мамилелерди колдонуп, аялдардын, жаштардын, маргиналдашкан топтордун жана түпкү элдердин өкүлдөрүнүн тең укуктуу жана мазмундуу катышуусун камсыз кылган;
  • азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуунун стратегиясы катары тоо продукциясын жана кыска кошумча нарк чынжырларын өнүктүргөн;
  • Катышуу аркылуу кепилдик берүү системалары (PGS) же Үчүнчү тарап тарабынан сертификациялоо (TPC) аркылуу органикалык сертификацияланган продукцияны жайылткан же PGS системаларын өнүктүрүүнү караган;
  • БИА программасынын баштапкы колдоосу аяктагандан кийин бизнести кеңейтүү үчүн расмий кредиттик мекемелерден каржылоо тартууга даяр экендигин көрсөткөн;
  • БИА порталы аркылуу онлайн өтүнмөнү өз алдынча даярдап жана тапшыра ала тургандыгын көрсөткөн;
  • климаттын өзгөрүшүнө туруктуулукту жогорулатууга, жаратылыш ресурстарын туруктуу башкарууга жана климаттык тобокелдиктерге ыңгайлашууга багытталган долбоорлор.


 

Надпись: ИДЕАЛДУУ ӨТҮНМӨ БЕРҮҮЧҮНҮН МИСАЛЫ
Нарын облусундагы аялдар жетектеген «Ак-Терек Дэйри» кооперативи бийик тоолуу жайыттарда туруктуу мал жаюу ыкмаларын колдонгон жергиликтүү малчылар өндүргөн сүттөн салттуу тоо сүт азыктарын өндүрөт.
Кооператив жакында жергиликтүү соода түйүндөрү жана агротуризм тармагындагы ишканалар менен өнөктөштүк түзүп, салттуу сырларды жана башка сүт азыктарын рынокко чыгарууну баштады. Ошондой эле аймактык жана улуттук рынокторго чыгуу мүмкүнчүлүктөрүн изилдеп жатат.
Кооперативдин айрым мүчөлөрү органикалык өндүрүш ыкмаларын колдонуп келишет жана сапатты камсыздоо системасын Катышуу аркылуу кепилдик берүү системаларын (PGS) киргизүү аркылуу чыңдоого кызыкдар. Калган мүчөлөр да өндүрүш стандарттарын жакшыртууга жана сертификациялоо процессине катышууга даяр.
Кооператив сүттү кайра иштетүүнү өркүндөтүүгө, продукциянын сапатын жакшыртууга жана рыноктогу атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатууга инвестиция салууну пландаштырууда. Бул үчүн санитардык талаптарга жооп берген сүттү кайра иштетүүчү жабдууларды, муздаткыч сактоо жайларын, заманбап таңгактоо жабдууларын жана бренддик материалдарды сатып алуу каралган.
Кооператив талап кылынган өздүк салымдын бир бөлүгүн өзүнүн финансылык каражаттарынын жана мүчөлөрүнүн натуралай салымдарынын эсебинен камсыз кылган. Бирок бул каражаттар пландаштырылган инвестицияны толук каржылоого жетишсиз.
Ошондуктан бул кооператив БИА программасынын талаптарына толук жооп берген үлгүлүү талапкер болуп саналат жана инкубация этабына тандалышы мүмкүн.
Инкубация этабында кооператив БИАнын техникалык колдоо тобу менен биргеликте бизнес-планды андан ары өркүндөтөт, финансылык божомолдорду тактайт, техникалык жардамга болгон муктаждыктарын аныктайт (мисалы, азык-түлүк коопсуздугу, сапатты башкаруу, финансылык башкаруу, брендинг жана маркетинг, Катышуу аркылуу кепилдик берүү системаларын (PGS) киргизүү жана корпоративдик башкаруу боюнча), ошондой эле акыркы баалоого сунуштала турган техникалык жактан негизделген жана инвестиция тартууга даяр долбоордук сунушту даярдайт.

 

  1. Шайкештик критерийлери

Долбоордук сунуш (өтүнмө) төмөндө көрсөтүлгөн бардык талаптарга жооп берген учурда гана талаптарга шайкеш деп эсептелет.

Төмөндө келтирилген талаптардын жок дегенде бирине жооп бербеген өтүнмөлөр автоматтык түрдө четке кагылат.

Башкы өтүнмө берүүчү төмөнкү уюмдардын бирине таандык болушу керек:

  • өндүрүүчүлөрдүн тобу (мисалы, кооператив, коомдук бирикме же ассоциация), анын курамында кеминде 5 мүчө болушу керек;
  • жаштар жетектеген демилге;
  • аялдар жетектеген демилге;
  • кол өнөрчүлөрдүн тобу;
  • айыл чарба продукциясын же табигый буладан жасалган продукцияны өндүрүү жана (же) сатуу менен алектенген чакан социалдык ишкана;
  • өкмөттүк эмес уюм (ӨЭУ).
    • башкы өтүнмө берүүчү долбоор ишке ашырыла турган өлкөдө расмий катталган болушу керек;

Мындан тышкары:

  • өтүнмө берилген күнгө карата уюм кеминде бир жылдан бери иш жүргүзүп келиши керек;
  • башкы өтүнмө берүүчү инкубация этабынан ийгиликтүү өтүп, БИА порталы аркылуу акыркы инвестициялык сунушту тапшырышы керек;
  • ар бир башкы өтүнмө берүүчү бир гана өтүнмө бере алат;
  • башкы өтүнмө берүүчү да, өнөктөш уюм да банкроттук, жоюлуу же соттук башкаруу процессинде болбошу керек;
  • башкы өтүнмө берүүчү Кыргыз Республикасынын тоолуу аймактарында иш жүргүзүшү керек;
  • башкы өтүнмө берүүчү бардык талаптарга жооп берерин ырастаган тиешелүү документтерди берүүгө милдеттүү;
  • долбоор төмөнкү минималдуу өздүк салымды камсыз кылышы керек:
  • А гранты үчүн – кеминде 5 пайыз акчалай өздүк салым жана 45 пайыз натуралдык өздүк салым;
  • Б гранты үчүн – кеминде 25 пайыз акчалай өздүк салым жана 25 пайыз натуралдык өздүк салым;
  • башкы өтүнмө берүүчү инвестициялык планда көрсөтүлгөн негизги каражаттарды жана (же) активдерди (мисалы, айыл чарба жерлерин, имараттарды, жабдууларды, эмгек ресурстарын же тиешелүү көндүмдөрдү) пайдаланууга укуктуу экенин жана иш жүзүндө пайдалана аларын тастыктоого тийиш;
  • башкы өтүнмө берүүчү Тоо өнөктөштүгүнүн (MP) мүчөсү болушу керек. Эгерде өтүнмө берилген учурда ал Тоо өнөктөштүгүнө мүчө болбосо, анда гранттык келишимге кол коюлганга чейин Тоо өнөктөштүгүнө акысыз мүчө болуп кирүүгө милдеттүү;
  • сунушталган долбоор төмөнкү артыкчылыктуу багыттардын жок дегенде бирине багытталышы керек:
  • биологиялык ар түрдүүлүктү жана агробиологиялык ар түрдүүлүктү сактоо;
  • айыл чарба жана тамак-аш өндүрүшү, жайыт мал чарбачылыгы, текстиль, мода жана кол өнөрчүлүк, агротуризм, ирригация жана суу ресурстарын башкаруу тармактарындагы кошумча нарк чынжырларын өнүктүрүү аркылуу жергиликтүү экономиканы чыңдоо.

Артыкчылык коммерциялык жактан жашоого жөндөмдүү, узак мөөнөттүү туруктуулукту жана оң экологиялык жана социалдык таасирди көрсөткөн долбоорлорго берилет.

Талаптарга жараша өтүнмө берүүчүлөр мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк, уюштуруу документтери, мүчөлөрдүн реестри, финансылык отчеттор, өндүрүш каражаттарына менчик укугун же мыйзамдуу пайдалануу укугун ырастаган документтер, бизнес-план, өнөктөштүк келишимдери, сертификациялоо документтери жана уюмдун укуктук статусу жөнүндө декларациялар сыяктуу документтерди бериши мүмкүн.

Жогоруда көрсөтүлгөн талаптар минималдуу шайкештик критерийлери болуп саналат жана «жооп берет / жооп бербейт» принциби боюнча бааланат. Бардык талаптарга жооп берген өтүнмөлөр гана кийинки этаптагы баллдык баалоого өткөрүлөт.

  • Улуттук жана жергиликтүү мамлекеттик органдар, ошондой эле жеке сектордун өкүлдөрү өнөктөш уюм катары катышып, долбоорго акчалай жана (же) натуралай өздүк салым кошо алышат. Бирок алар башкы өтүнмө берүүчү боло алышпайт жана гранттык каражаттарды түздөн-түз ала алышпайт.
  • Төмөнкү инвестициялар каржылоого жараксыз болуп эсептелет:
  • мыйзамсыз товарларды же материалдарды сатып алуу;
  • мыйзамсыз, эксплуатациялык же зыян келтирүүчү эмгекти колдонуу;
  • басмырлоого жол бербөө, бирдей мүмкүнчүлүктөрдү камсыз кылуу, эмгекти коргоо жана коопсуздук боюнча негизги принциптерди бузуу;
    1. Каржылоого ылайыктуу инвестициялык иш-чаралар

Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына жана ФАОнун Экологиялык жана социалдык стандарттарына (ESS) каршы келген балдар эмгегин пайдалануу. (ESS)[1].

  • Түшүм жыйноодон кийинки иштетүү жана сактоо инфраструктурасы, анын ичинде продукцияны чогултуу жана топтоо пункттары, кампалар, муздаткыч камералар жана муздаткыч кампалар, сорттоо жана калибрлөө жабдуулары, таразалар, сактоочу кутулар, паллеттер жана түшүм жыйноодон кийинки жоготууларды азайтууга жана продукциянын сапатын сактоого көмөктөшүүчү башка инфраструктура.
  • Кайра иштетүү, кургатуу, таңгактоо жана продукциянын кошумча наркын жогорулатуу үчүн жабдуулар, анын ичинде күн энергиясы менен же механикалык жол менен иштеген кургаткычтар, майдалоо жабдуулары, азык-түлүктү кайра иштетүүчү жабдуулар, таңгактоо жана герметикалык жабуу жабдуулары, бөтөлкөгө куюу жабдуулары, вакуумдук таңгактоо системалары жана продукциянын сапатын, сактоо мөөнөтүн жана рыноктук баалуулугун жогорулатуучу башка жабдуулар.
  • Сугат жана суу ресурстарын башкаруу системалары, анын ичинде тамчылатып жана жаадырып сугаруу системалары, суу сактагыч резервуарлар, жаан-чачын суусун топтоо курулмалары, насостор, чыпкалоо системалары, түтүк өткөргүчтөр, сугат системаларын башкаруу жабдуулары жана сууну пайдалануунун натыйжалуулугун жана климаттык туруктуулукту жогорулатуучу башка инфраструктура.
  • Мал сугаруу инфраструктурасы, анын ичинде суу сактагыч резервуарлар, мал сугаруучу жайлар, өз нугунда агып келүүчү же күн энергиясы менен иштеген суу менен камсыздоо системалары, түтүк өткөргүчтөр, суу алуу пункттары жана туруктуу мал чарбасын өнүктүрүүгө багытталган башка инфраструктура.
  • Аарычылык үчүн жабдуулар, анын ичинде аары уюктары жана алардын тетиктери, бал сыгуучу жабдуулар, момду кайра иштетүүчү жабдуулар, жеке коргонуу каражаттары, балды чыпкалоо жана сактоо жабдуулары, ошондой эле бал өндүрүүнү жана продукциянын кошумча наркын жогорулатууну камсыз кылган таңгактоо жабдуулары.
  • Дары-дармектик жана жыпар жыттуу өсүмдүктөрдү өстүрүү жана кайра иштетүү үчүн жабдуулар, анын ичинде өстүрүү жана жыйноо жабдуулары, кургатуучу жайлар, дистилляциялык жабдуулар, эфир майларын алуу жабдуулары, тазалоо жана сорттоо жабдуулары, сактоо жайлары жана таңгактоо жабдуулары.
  • Сүттү кайра иштетүүчү жабдуулар, анын ичинде сүттү чогултуу жана муздатуу үчүн резервуарлар, сүттүн сапатын текшерүүчү жабдуулар, пастеризаторлор, каймак бөлгүчтөр (сепараторлор), сыр жана йогурт өндүрүүчү жабдуулар, май өндүрүүчү жабдуулар, муздаткычтар, санитардык талаптарга жооп берген сактоо жайлары жана таңгактоо жабдуулары.
  • Жүндү, табигый булаларды жана кол өнөрчүлүк буюмдарын өндүрүү үчүн жабдуулар, анын ичинде жүн кыркуучу, жуучу, тарагыч жана жип ийрүүчү жабдуулар, токуу станоктору, кийиз басуу жана токуу жабдуулары, тигүү машиналары, табигый булаларды кайра иштетүүчү жабдуулар, боёочу жабдуулар жана кол өнөрчүлүк продукциясын өндүрүү жана жасалгалоо үчүн шаймандар.
  • Агротуризм инфраструктурасы жана кызматтары, анын ичинде айыл чарба өндүрүшү менен түздөн-түз байланышкан чакан фермердик конокторду кабыл алуу объекттери, демонстрациялык аянтчалар, маалыматтык белгилер, негизги санитардык объекттер, продукцияны көрсөтүү жана дегустациялоо жайлары, коопсуздук каражаттары, маалыматтык материалдар жана фермердик туризмди уюштурууга керектүү чакан жабдуулар.
  • Сапатты камсыздоо, сертификациялоо жана продукциянын көзөмөлдөнүшүн (трассабелдүүлүгүн) камсыз кылуу системалары, анын ичинде сертификациялык аудиттерди жүргүзүү (мисалы, органикалык сертификация жана Катышуу аркылуу кепилдик берүү системалары (PGS)), лабораториялык анализдер, продукциянын көзөмөлдөнүшүн камсыз кылуучу программалык камсыздоо, штрих-код жана QR-код системалары, эсепке алуу куралдары, таразалар жана таңгактоонун талаптарга шайкештигин камсыз кылуучу жабдуулар.
  • Брендингди, маркировканы жана рынокко чыгууну өнүктүрүүгө багытталган иш-чаралар, анын ичинде энбелгилерди жана таңгактарды кесипкөй деңгээлде иштеп чыгуу, энбелгилерди жана таңгак материалдарын басып чыгаруу, жарнамалык материалдарды даярдоо, көргөзмөлөргө жана жарманкелерге катышуу, продукциянын каталогдорун даярдоо, рыноктук изилдөөлөрдү жүргүзүү, электрондук соода жана онлайн маркетинг платформаларын түзүү.
  • Бизнести өнүктүрүүнү жана маркетингди колдоочу санариптик инструменттер, анын ичинде бухгалтердик программалар, кампалык эсеп системалары, бизнести башкаруу программалары, веб-сайттарды иштеп чыгуу, электрондук соода платформалары, долбоорду ишке ашыруу үчүн түздөн-түз зарыл болгон компьютерлер жана планшеттер, санариптик төлөм системалары жана онлайн маркетинг куралдары.
  • Инвестициялык планды ишке ашырууга түздөн-түз байланышкан техникалык кызмат көрсөтүүлөр, анын ичинде инженердик долбоорлоо, жабдууларды орнотуу жана пайдаланууга берүү, азык-түлүк коопсуздугу боюнча консультациялар, техникалык сертификациялоо, адистештирилген техникалык консультациялар, бизнес-коучинг жана каржыланган жабдууларды пайдалануу боюнча операторлорду окутуу.

Гранттык программанын алкагында каржылануучу бардык инвестициялар өндүрүштүк ишмердүүлүк менен түздөн-түз байланыштуу болушу жана бекитилген инвестициялык планга киргизилиши керек. Каржылоого жарактуу инвестициялар узак мөөнөткө пайдаланууга ылайыкталган, ишкердикти өнүктүрүүгө багытталган жана долбоорду ишке ашыруу менен мониторинг жүргүзүү учурунда жеринде текшерүүгө мүмкүн болгон инвестициялар болушу зарыл.

Бенефициарлар инвестицияларды ырастоочу бардык тиешелүү документтерди сактоого милдеттүү. Аларга, тиешелүү учурларда: 

  • сатып алуулар боюнча документтер;
  • эсеп-фактуралар;
  • кызмат көрсөтүү келишимдери;
  • фотоматериалдар;
  • негизги каражаттардын реестри;
  • жана башка ырастоочу документтер кирет.

Талаптардын аткарылышы ФАО жана келишим түзүлгөн кызмат көрсөтүүчү тарабынан жүргүзүлүүчү үзгүлтүксүз мониторингдик сапарлар аркылуу текшерилет. Мониторингдин жүрүшүндө каржыланган активдердин жана кызмат көрсөтүүлөрдүн бар экендиги, ишке жарамдуулугу жана алардын максаттуу пайдаланылышы ырасталат. 

Эгерде инвестициялар техникалык кызмат көрсөтүүлөрдү же башка материалдык эмес иш-чараларды камтыса, алардын аткарылышы төмөнкү документтердин негизинде текшерилет:

  • ырастоочу документтер;
  • кызмат көрсөтүүлөрдүн аткарылышы жөнүндө отчеттор;
  • эсеп-фактуралар;
  • аткарылган иштердин (натыйжалардын) документтери;

кызмат көрсөтүүлөр бекитилген инвестициялык планга ылайык толук аткарылгандыгын жана колдонулгандыгын ырастаган башка далилдер. 

Жогоруда келтирилген тизме мисал катары гана берилген жана толук болуп эсептелбейт. Өтүнмө берүүчү сунуштаган бардык кошумча инвестициялар: өндүрүштү жана бизнести узак мөөнөттүү өнүктүрүүгө түздөн-түз байланыштуу болушу; жеринде же документтер аркылуу текшерүүгө мүмкүн болушу; ошондой эле ФАОнун сатып алууларды жүргүзүү жана гранттарды башкаруу боюнча талаптарына толук жооп бериши керек.

  1. Бенефициарларды тандоо

БИА программасынын алкагында грант алуучулар төмөнкү критерийлерди эске алуу менен ачык конкурстук негизде тандалат: 

  • өтүнмө берүүчүнүн профили;
  • өтүнмө берүүчүнүн максаттары жана стратегиясы;
  • сунушталган инвестициялардын максаттары жана туруктуулугу;
  • инвестициялык долбоордун БИА программасынын баалуулуктарына жана артыкчылыктарына шайкештиги.

I этап. Долбоордук сунуштарды кабыл алуу боюнча сынак жарыялоо

  1. ФАО- MPS Кыргыз Республикасынын тоолуу аймактарында иш алып барган талаптарга жооп берген уюмдарды катышууга чакыруу үчүн долбоордук сунуштарды кабыл алуу боюнча сынак жарыялайт. 

Сынак жөнүндө жарыяда төмөнкү маалыматтар көрсөтүлөт:

  • көрсөтүлүүчү колдоонун түрлөрү;
  • талаптарга шайкештик критерийлери;
  • тандоо критерийлери жана баалоо системасы;
  • өтүнмө берүү тартиби;
  • өтүнмөлөрдү кабыл алуу мөөнөттөрү.

Сынак тууралуу маалымат зарыл болгон учурда ФАО-MPS жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн маалыматтык каналдары аркылуу улуттук деңгээлде да жарыяланат. Бардык маалыматтар БИА порталында жана Тоо өнөктөштүгүнүн (MP) расмий веб-сайтында жеткиликтүү болот. Тоо өнөктөштүгүнө (MP) мүчө болуу грантты алуу үчүн милдеттүү шарт болуп саналат. Өтүнмө берилген учурда MPнин мүчөсү болбогон талапкерлер дагы сынакка катыша алышат. Бирок тандалып алынган учурда алар гранттык келишимге кол коюлганга чейин Тоо өнөктөштүгүнө акысыз мүчө болуп кирүүгө милдеттүү.

 

  1. MPS өтүнмө берүүчүлөргө сынактын тематикасы, жол-жобосу, долбоордук сунуштарды даярдоо жана тандоо критерийлери боюнча түшүндүрмөлөрдү берет.

Суроолор боюнча төмөнкү электрондук дарекке кайрылууга болот: MP-BIA@FAO.ORG

II этап. Өтүнмөлөрдү (долбоордук сунуштарды) берүү

  1. Өтүнмөлөр сынак жарыясында көрсөтүлгөн мөөнөттө БИА порталы аркылуу гана кабыл алынат. Башка жол менен жөнөтүлгөн же белгиленген мөөнөттөн кийин келип түшкөн өтүнмөлөр каралбайт. 
  2. Башкы өтүнмө берүүчү долбоордук сунушту өз алдынча даярдап, БИА порталы аркылуу тапшырат. Ар бир башкы өтүнмө берүүчү бир гана өтүнмө бере алат. Эгерде бир башкы өтүнмө берүүчү бир нече өтүнмө тапшырса, биринчи тапшырылган өтүнмө гана каралат, ал эми кийинки бардык өтүнмөлөр автоматтык түрдө четке кагылат.
  3. Эгерде өтүнмөдө талап кылынган маалыматтар же тиркелүүчү документтер толук берилбесе, өтүнмө берүүчүгө белгиленген мөөнөттүн ичинде аларды толуктоо мүмкүнчүлүгү берилет. Белгиленген мөөнөт аяктагандан кийин толукталбаган өтүнмөлөр четке кагылат. Өтүнмө берүүчүлөргө БИА порталынын иштешине байланыштуу мүмкүн болгон техникалык көйгөйлөрдү өз убагында чечүүгө жетиштүү убакыт болушу үчүн өтүнмөлөрдү акыркы мөөнөттү күтпөстөн алдын ала тапшыруу сунушталат.

III этап. Өтүнмөлөрдү алдын ала кароо

  1. Өтүнмөлөрдү кабыл алуу мөөнөтү аяктагандан кийин БИАнын Техникалык консультативдик тобу (ТКТ) келип түшкөн бардык өтүнмөлөрдү алдын ала текшерип, карап чыгып жана баалайт.
  2. Техникалык консультативдик топтун (ТКТ) курамына ФАОнун адистери кирет. Ар бир өтүнмө төмөнкү аспектилер боюнча текшерилет: 
  • белгиленген талаптарга шайкештиги;
  • берилген маалыматтардын толуктугу;
  • өтүнмө берүүчүнүн өздүк салымынын талаптарга шайкештиги;
  • бардык талап кылынган документтердин болушу.

IV этап. Өтүнмөлөрдү баалоо жана кыска тизмени түзүү

  1. ТКТ талаптарга жооп берген бардык өтүнмөлөрдү төмөнкү тандоо критерийлери боюнча баалайт: 

а. өтүнмө берүүчүнүн профили;

б. өтүнмө берүүчүнүн максаттары жана стратегиясы;

в. инвестициянын максаттары жана туруктуулугу;

г. долбоордун БИА программасынын баалуулуктарына жана артыкчылыктарына шайкештиги;

д. долбоордун стратегиялык жактан БИА программасынын максаттарына ылайыктуулугу.

  1. Тандоо критерийлери боюнча мүмкүн болгон жалпы баллдын 50 пайызынан аз балл алган өтүнмөлөр тандоонун кийинки этаптарына өткөрүлбөйт.
  2. Баалоонун жыйынтыгы боюнча ТКТ кыска тизмени түзөт жана зарыл болгон учурда өтүнмө берүүчүлөрдөн кошумча маалыматтарды же түшүндүрмөлөрдү талап кылууга укуктуу. Ошондой эле ТКТ өтүнмөдө көрсөтүлгөн маалыматтардын тууралыгын жана талаптарга шайкештигин текшерүү максатында өтүнмө берүүчү жайгашкан же долбоор ишке ашырыла турган аймактагы тиешелүү мамлекеттик органдардан кошумча жардам сурай алат.

V этап. Инкубация: бизнес-планды иштеп чыгуу, техникалык жардамга болгон муктаждыктарды баалоо жана баштапкы маалыматтарды чогултуу

  1. Кыска тизмеге кирген өтүнмөлөр инкубация этабына катышууга чакырылат. Бул этапта адистештирилген Кызмат көрсөтүүчү төмөнкү багыттар боюнча техникалык колдоо көрсөтөт:
  • бизнес-планды өркүндөтүү, толуктоо жана биргелешип иштеп чыгуу;
  • долбоордун техникалык муктаждыктарын аныктоо;
  • мониторинг жүргүзүү үчүн зарыл болгон баштапкы маалыматтарды чогултуу.
  1. Эгерде өтүнмө берүүчү гранттык колдоону алуу үчүн сынакты улантууну кааласа, кызмат көрсөтүүчү жана өтүнмө берүүчү тарабынан биргелешип даярдалган үч документ бардык тараптар тарабынан кол коюлушу керек:
  • кызмат көрсөтүүчү;
  • башкы өтүнмө берүүчү;
  • өнөктөш уюмдар (эгер бар болсо).

Андан кийин бул документтер БИА порталы аркылуу кайрадан жүктөлөт.

  1. Инкубация этабы аяктагандан кийин ТКТ документтерди БИА порталы аркылуу кайра тапшыруу мөөнөтүн белгилейт. Документтер кайра тапшырылгандан кийин ТКТ өтүнмөлөрдү кайрадан баалайт.

VI этап. Өтүнмөлөрдү акыркы тандоо жана жыйынтыктар жөнүндө маалымдоо

  1. Инкубация этабы жана документтерди кайра тапшыруу аяктагандан кийин долбоордук сунуштар ТКТ тарабынан кайрадан баллдык негизде бааланат.
  2. Андан кийин Тандоо комитети (ТК) ТКТ тарабынан кайра бааланган өтүнмөлөрдүн негизинде гранттарды берүү жана акселерация этабына өткөрүү боюнча акыркы чечимди кабыл алып, өтүнмөлөрдү жактырат же четке кагат.
  3. Зарыл болгон учурда Тандоо комитети (ТК) өтүнмө берүүчүлөрдөн өзгөртүүлөрдү киргизүүнү же кошумча түшүндүрмөлөрдү берүүнү талап кыла алат. Кайра карап чыгуу процессинин жыйынтыгында эң жогорку баа алган долбоорлор гана акыркы гранттык колдоого ээ болушат. 
  4. Тандоо комитети (ТК) тандоонун жыйынтыгы боюнча Тандоо комитетинин отчетун даярдайт.
  5. ФАО – MPS бардык өтүнмө берүүчүлөрдү БИА порталы аркылуу тандоо процессинин жыйынтыктары жөнүндө маалымдайт. Эгерде өтүнмө четке кагылса, тандоонун жыйынтыгы расмий жарыялангандан кийин бул чечим боюнча мындан ары кат алышуу же талкуу жүргүзүлбөйт.
  6. Гранттык келишимди түзүү
  7. . ФАО-MPS тандалып алынган грант алуучу менен гранттык долбоордун алкагындагы белгилүү иштерди жана (же) иш-чараларды ишке ашырууну жөнгө салган гранттык келишимди түзүүгө жооптуу.

гранттык келишимдин мазмуну жана түзүмү инвестициянын өзгөчөлүгүнө жана долбоордун конкреттүү максаттарына жараша айырмаланышы мүмкүн.

  1. Акыркы тандоо аяктагандан кийин ФАО – MPS грант алуучу менен биргеликте гранттык келишимди даярдоо үчүн зарыл болгон төмөнкү маалыматтарды тактайт:
  • иштерди жана иш-чараларды ишке ашыруу планы;
  • негизги этаптар;
  • бекитилген бюджет (жабдуулардын деталдуу тизмеси, мүмкүн болгон жеткирүүчүлөр, коммерциялык сунуштар жана өздүк салым жөнүндө маалымат);
  • төлөмдөрдүн графиги жана төлөө тартиби.
  1. Гранттык каражаттар гранттык келишимде белгиленген шарттарга ылайык бир нече транш менен төлөнөт.

Төлөмдөрдүн саны, ар бир транштын көлөмү, төлөө мөөнөттөрү жана долбоордун негизги этаптары гранттык келишимде аныкталат.

Эгерде өтүнмө берүүчү акчалай өздүк салымды камсыз кылуу үчүн насыя алууга муктаж болсо, мындай каржылоону тартуу боюнча бардык жоопкерчилик толугу менен анын өзүнө жүктөлөт.

  1. Грант алуучу дайындалган эксперт менен биргеликте жеткирилген жабдуулардын туура жеткирилишин, орнотулушун жана талаптагыдай иштөөсүн текшерүүгө жооп берет.
  2. БИА гранттарын ишке ашыруу

VII этап. Колдоо көрсөтүү

  1. ФАО – MPS бардык гранттык келишимдерди ФАОнун колдонуудагы эрежелерине жана жол-жоболоруна ылайык башкарат.
  2. ФАО – MPS гранттык каражаттарды башкарууну түздөн-түз жүзөгө ашырат жана каражаттарды грант алуучулардын банктык эсептерине электрондук банктык которуулар аркылуу которот. Бардык төлөмдөр кол коюлган гранттык келишимге ылайык жүргүзүлөт. 
  3. Эгерде төлөм АКШ долларынан башка валютада жүргүзүлсө, ал төлөм жүргүзүлгөн күнгө карата колдонулган Бириккен Улуттар Уюмунун расмий операциялык алмашуу курсу боюнча эсептелет.
  4. Грант алуучу гранттык келишимде белгиленген графиктен же шарттардан ар кандай четтөөлөр, ошондой эле күтүлүп жаткан кечигүүлөр жөнүндө ФАО – MPSке өз убагында маалымдоого милдеттүү. Долбоорго байланыштуу бардык өзгөртүүлөр ФАО – MPSтин алдын ала жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана киргизилиши мүмкүн.
  5. Ар бир негизги этаптын аткарылгандыгы грант алуучу тарабынан ФАО – MPSке тиешелүү далилдерди берүү аркылуу ырасталууга тийиш. Кийинки төлөмдөр тиешелүү этаптын аткарылгандыгы тастыкталгандан кийин гана гранттык келишимге ылайык жүргүзүлөт. Долбоордун жүрүшүндө мониторинг жана баалоо сапарлары уюштурулат.

VIII этап. Акселерация – техникалык колдоону ишке ашыруу

  1. Көрсөтүлүп жаткан колдоонун натыйжалуулугун жана туруктуулугун жогорулатуу максатында тармактык эксперттер ар бир грант алуучунун муктаждыктарына жараша кошумча техникалык жардам көрсөтүшөт. Мындай жардам төмөнкүлөрдү камтышы мүмкүн: рыноктук талдоо жүргүзүү; маркетингдик жана коммерциялык стратегияларды иштеп чыгуу; бизнес-коучинг; консультациялык кызматтар; жеринде жүргүзүлүүчү эксперттик сапарлар. Бул кызматтардын зарылдыгы ФАО – MPS, кызмат көрсөтүүчү, башкы өтүнмө берүүчү жана зарыл болгон учурда өнөктөш уюм менен биргеликте аныкталат. Бул максаттар үчүн кошумча каржылык ресурстар каралат.

IX этап. Мониторинг

  1.  ФАО – MPS кызмат көрсөтүүчү менен биргеликте төмөнкү үч негизги багыт боюнча мониторинг системасын түзөт:

Социалдык таасир – өндүрүүчүлөргө тийгизген таасирди баалоо;

Экономикалык таасир – коммерциялык ишмердүүлүктүн натыйжалуулугун баалоо;

Экологиялык таасир – өндүрүүчүлөрдүн ишмердүүлүгүнүн айлана-чөйрөгө тийгизген таасирин баалоо.

  1. Грант алуучулар мониторинг жүргүзүү үчүн пайдаланылуучу маалыматтардын тактыгын, ишенимдүүлүгүн жана өз убагында берилишин камсыз кылууга жооптуу.


 

[1] Айрыкча ESS 7 – Decent work. FAO,2015: Environmental and Social Management Guidelines